Ήθη και έθιμα

Στον Μονιάτη αρκετά ήθη και έθιμα επιβιώνουν ακόμη και σήμερα. Πιο κάτω παρατίθενται μερικά από τα έθιμα που δυστυχώς έχουν εγκαταλειφθεί, όπως το σφάξιμο του χοίρου, οι Σήκωσες, το γεύμα της Λαμπράς και το πανηγύρι της Σαϊττιώτισσας.

Το σφάξιμο του χοίρου

Τα παλαιότερα χρόνια, όλες ανεξάρτητα οι οικογένειες εξέτρεφαν ένα χοίρο, τον οποίον έσφαζαν τα Χριστούγεννα για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους σε κρέας κατά τους χειμερινούς μήνες. Με το κρέας του χοίρου έφτιαχναν καπνιστά λουκάνικα, λούντζα, ποσιρτή. Επίσης, παρασκεύαζαν «κουμνιαστά», κρέας ελαφρά τηγανισμένο, το οποίο για να διατηρηθεί και κατά τους χειμερινούς μήνες το φύλαγαν μέσα σε διαλυμένο λίπος του χοίρου.

Το έθιμο αυτό εγκαταλείφθηκε, αφενός γιατί σήμερα υπάρχει άφθονο κρέας στην αγορά, και αφετέρου γιατί απαγορεύτηκε από το υγειονομείο η εκτροφή χοίρων σε κατοικημένες περιοχές.

Οι Σήκωσες

Οι Σήκωσες είναι έθιμο που πραγματοποιείτο δύο Κυριακές πριν τις νηστείες του Πάσχα, μ’ άλλα λόγια την Κυριακή της Απόκρεω και της Τυροφάγου. Τόσο την Κυριακή της Απόκρεω όσο και της Τυροφάγου, στενοί συγγενείς και φίλοι μαζεύονταν σ’ ένα σπίτι. Ο Νίκος Χρίστου Ιωαννίδης, σημειώνει πως «εκεί η κάθε οικογένεια έφερνε και τα φαγητά της και ακολουθούσε φαγοπότι μέχρι πρωίας».

Το γεύμα της Λαμπράς

Το γεύμα αυτό, που λεγόταν και γεύμα της αγάπης, γινόταν στην αυλή της εκκλησίας μετά που τελείωνε η λειτουργία της Ανάστασης.

Όλες οι οικογένειες έπαιρναν μαζί τους τις πατροπαράδοτες φλαούνες , τα κόκκινα αυγά και άλλα φαγητά που με αγάπη συνέτρωγαν, και μετά διασκέδαζαν με διάφορα πατροπαράδοτα παιχνίδια, όπως ήταν τα τριάπηδια, το μονάππι, τα σκατούλλικα, ο ζύζιρος και άλλα.

Δυστυχώς και το έθιμο αυτό εγκαταλείφθηκε τα τελευταία 60 και πλέον χρόνια.

Το πανηγύρι της Σαϊττιώτισσας

Το πανηγύρι γινόταν την Παρασκευή μετά τη Λαμπρή, είτε στο προαύλιο είτε στους γύρω αγρούς των ερειπίων της εκκλησίας της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής. Αφού τελείωνε η λειτουργία, όλες οι οικογένειες του χωριού και άλλες από γειτονικά χωριά ετοίμαζαν την παραδοσιακή σούβλα. Ακολουθούσε ξέφρενο γλέντι.

Το πανηγύρι της Παναγίας της Σαϊττιώτισσας πραγματοποιήθηκε για τελευταία φορά πριν τριάντα χρόνια. Το πανηγύρι όμως προγραμματίζεται να αναβιώσει με την ανοικοδόμηση της εκκλησίας.